- შიფრი:
- 1446/93
- სახელწოდება:
- საქართველოს ისტორია თეიმურაზ ბატონიშვილისა
- თარიღი:
- 1862
- დათარიღების საფუძველი:
-
ხელნაწერში მითითებული თარიღი.
- ავტორ(ებ)ი:
- გადამწერი/დამწერი:
- გადაწერის ადგილი:
- ფურცლების რაოდენობა:
- 98
- დამწერლობის სახეობა:
- ფორმა:
- მასალა:
- თემატიკა
- ყდა:
-
ლურჯი ფერის მუყაოს ყდა.
- ზომები
-
ყდის:
230x184
ქაღალდის:
222x178
ტექსტის:
185x150
სისქე:
15
სტრიქონებს შორის მანძილი:
4
- არშიები
-
ზედა:
19
ქვედა:
18
მარცხენა:
9
მარჯვენა:
10
- სტრიქონების რაოდენობა:
- 24
- ხელნაწერის მდგომარეობა:
- ნაკლული.
- დაკავშირებული პირები
- დაკავშირებული ტოპონიმები
სათაურ(ებ)ი:
-
ისტორია დაწყებითგან ივერიისა ესე იგი გიორგიისა, რომელ არს სრულიად საქართველოისა, ქმნილი საქართველოს მეათცამეტის მეფის გიორგის ძის თეიმურაზისაგან სანკტ-პეტერბურღს სტამბასა შინა სამეცნიერო აკადემიისასა 1848 წელსა
ქვესათაურ(ებ)ი:
-
მოთხრობანი დაწყებითგან ივერიისა, ესე იგი გიორგიისა, რომელ არს სრულიად საქართველოჲსა წინასიტყვაობა (1r-2r).
დასაწყისი:ვრცლად და დაწვლილებით მოთხრობასა ისტორიისასა თანა აძს, რათა არა დატევებულ იქმნეს არცა ერთი რაჲცა რაჲ იყოს აღწერილნი ... (1r).
-
უძველესთა მოთხრობათაგან ამფიბიასა, გინა ოანესისთჳს გამოსრულისა ატლანდთაგან კავკასიისათა. მოუთხრობს ბუნებითი ისტორია ასურასტანისა, სტატია 1 (2v-6r).
დასაწყისი:სირიანელნი და ეთიოპელნი, მყოფნი გრძლად შემდგომად მცხოვრებელთა ნილოსის კიდეთასა ... (2v).
-
პირველ უწყებანი შთამომავლობათა ივერიელთა თემისა (6r-8v).
დასაწყისი:სირიანელნი ძველნი, ვითარცა მოვიხსენეთ ზემორე, აღსწერენ ასურელთაცა ... (6r).
-
უწყება გულისხმისყოფისათვის წოდებისა ივერიისა (8v-12r).
დასაწყისი:გიორგიისა და საქართველოჲსა, რომელ არს ერთი და იგივე ქვეყანა ... (8v).
-
სახელთათჳს კერძოთა ივერიისათა, კახეთი ანუ ალვანია, სამეფო დიდი (12r-14r).
- კახეთი ანუ ალვანია, სამეფო დიდი (12r-v);
- კოლხიდა (12v);
- სამცხე (12v-13r);
- აფხაზეთი (13r-v);
- შესწავება (13v-14r);
- ადგილნი ზემოისა ივერიისანი (14r);
- ადგილნი ქვემოისა ივერიისანი (14r).
დასაწყისი:ალვანია არს ერთი უკვე ნაწილი ივერიისა, ესე იგი ყოველი კერძო კახეთისა ... (12r).
-
დასაწყისი ისტორიისა (14r)
- ქართლოსისა ნათესაობისა (14r-15v)
- სამზღვარნი სრულიად ივერიისა სამეფოსა, ესე იგი გიორგიისა სახელმწიფოჲსა, გინა ყოვლისა საქართველოსი (15v-16v);
- ადგილნი, განჩინებულნი ქართლოსის მიერ ნათესავთა თჳსთა დასამკვიდრებელად (16v-28r);
- ორნი ვიდრემე არიან პირველიდგანვე ცვლილებანი საქართველოჲსა მართებელობათანი (28r-33r);
-
ხოლო იმეფა მეფემან ამზასპ წელნი შჳდნი მეფობა რევი პირველისა ძისა სპომეხთა მეფისა ტიგრან მეხუთისა, დისწულისა სრულიად ივერიის მპყრობელისა მეფისა ამზასპ მეორისა (33v-35v).
დასაწყისი:ოდეს განემზადა ყოველივე წესი გვირგვინოსნებისა, მაშინ შემოკრბეს ყოველნი მთავარნი, ერისთავნი, წარჩინებულნი ... (33v).
-
მეფობა ვაჩესი პირველისა ძესა მეფისა რევ მართლისა სრულიად ივერიასა ზედა (35v-37v).
დასაწყისი:მიიღო მეფობა ვაჩე ძემან რევ მეფისა მართლისამან სრულიად ივერიასა ზედა წელსა ქრისტესით 212-სა (35v).
-
მეფობა ბაკურ პირველისა, ძისა ვაჩესი სრულიად ივერიასა ზედა (37v-38r).
დასაწყისი:მეფე იქმნა ბაკურ წელთა ქრისტესით 233-სა და ეგო იგი მეფობასა შინა თჳსსა მშვიდობით და უშფოთველად ... (37v).
-
მეფობა მირდატ მეორისა, ძისა მეფისა ბაკურისა სრულიად ივერიასა ზედა (38r-40v)
დასაწყისი:იქმნა მეფედ მირდატ წელსა ქრისტესით 245-სა ... (38r).
-
მეფობა ასფაგურ პირველისა, ძისა მირდატ მეორისა, სრულიად ყოველსა ივერიასა ზედა (40v-44r).
დასაწყისი:ხოლო იქმნა ასფაგურ ძეჲ მირდატ მეორისა მეფედ ყოვლისა ივერიისა წელსა ქრისტესით 259-სა ... (40v).
-
წელთა აღრიცხვანი მეფეთანი თუ რომელი რომელსა წელსა გამეფდეს (44r-56v).
-
ოცდამეექვსე მეფე - მირიან ძე სპარსთა მეფისა ხოსროიანი. აწ ვახსენოთ ცხოვრება მირიანისა, ძისა ქასრე არდაშირისა სასანელისა (56r-59r).
დასაწყისი:ვითარცა შეიწყნარა მეფემან ქასრე ვედრება ქართველთა, შერთო ძესა თჳსსა მირიანს ასული ქართველთა მეფისა და მისცა მეფედ და დასვა მცხეთას ... (56r).
-
მოქცევა მირიან მეფისა და ყოვლისა ქართლისა წმინდისა და ნეტარისა დედისა ჩვენისა ნინა მოციქულისა მიერ (59r-67v).
დასაწყისი:და ვახსენოთ ცხოვრება წმინდისა და ნეტარისა დედისა ჩვენისა და ყოვლისა ქართლის განმანათლებელისა ნინა მოციქულისა ... (59r).
-
თქმული აბიათარ მღუდლისა, რომელი დაემოწაფა წმინდასა და ნეტარსა ნინას (67v-68v).
დასაწყისი:ჵ, აბიათარ მღვდელი ვიყავ წლით ხვედრებული მის წელიწდისა, ოდეს წმინდა ესე და ნეტარი ნინო მცხეთად ... (67v).
-
მეორე თქმული მისვე აბიათარ მღუდლისა კუართისათჳს უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესსა (68v-73r).
დასაწყისი:ჵ, აბიათარ, მოგითხრობ თქვენ თხრობასა მას, რომელი გეუწყა და ყურითა ჩემითა, ვისმინე მამისა დედისა ჩემისაგან ... (68v).
-
თქმული სიდონია დედაკაცისა, რომელი იყო მოწაფე წმინდისა ნინასი, რომელი-ესე იხილა და დაწერა მოქცევა სასწაულითა მირიან მეფისათა და შევრდომა ნინასა აღსარებისათჳს ქრისტესისა, ჯუარის აღმართებისათჳს, ეკკლესიათა აღშენებისათჳს და მას შინა სასწაულთა მისთათსჳს (73r-74v).
დასაწყისი:და იყო, დღესა ერთსა ზაფხულისასა, თთვესა ივლისსა ოცსა, დღესა შაბათსა, მეფე მირიან ნადირობდა მუხრანთ კერძო ... (73r).
-
თქმული მისივე აღშენებისათჳს ეკკლესიათა (74v-78v).
დასაწყისი:ოდეს წარემართა მეფე და ყოველი ერი ქრისტეანობისა მოსწრაფებით, ვიდრე მღდელთა მოსვლადმდე ... (74v).
-
აღმართებისათჳს პატიოსნისა ჯვარისა (78v-81r).
დასაწყისი:ვითარცა ნათელს-იღეს მეფემან, დედოფალმან, შვილთა მათთანა და ყოველმან ერმან მათმან ... (78v).
-
წიგნი, რომელი მოუწერა პატრიახმან რომისამან და ბრანჯთა მეფემან ნინას და მეფესა და ყოველთა ერთა ქართლისათა (81r-84r).
დასაწყისი:მათ დღეთა შინა მოიწია წიგნი რომით წმინდისა პატრიაქისა ნინოს და მეფესა და ყოველსა ერსა ქართლისასა და მოუვლინა ბრანჯვი დიაკონი ... (81r).
-
მოთხრობა დასაწყისითგან (84r-98r)
დასაწყისი:მირიან პირველი, მეფე ყოვლისა საქართველოჲსა ზემოსა და ქვემოსა მპყრობელი ... (84r).
-
"აღწერილ არს წიგნი ესე "ქართლის ცხოვრება" ჴელითა კნეინა კონია ერისთოვისაგან ამილახვარის ასულისაგან. "ქართლის ცხოვრება" ესე ვინც წაიკითხოთ, შენდობა უბრძანეთ და თუ რაიმე შეცდომა ნახოთ ნუ მწყევთ ამისთვის, რომ ვიყავ წლისა სამოცდა მესამისა და თვალთაც მაკლდა და ამისთვის მომიტევეთ: წელსა ჩყჲბ-სა ოკდომბრის კდ-სა დღესა, ქვეშის სოფელსა (98r).
ცენტრალური სახელმწიფო საისტორიო არქივი, ქართულ ხელნაწერთა აღწერილობა, შედგენილია პროფ. ს. კაკაბაძის და პ. გაგოშიძის მიერ, აკად. კ. კეკელიძის რედაქციით, ტომი I, თბილისი, 1949, გვ. 89.
ქართულ ხელნაწერთა აღწერილობა, საქართველოს ეროვნული არქივის ხელნაწერთა ფონდი, შეადგინეს და დასაბეჭდად მოამზადეს ქეთევან ასათიანმა, თამარ გაბუნიამ, თეონა გელაშვილმა, მაკა კირვალიძემ, ვერა შენგელიამ, მანანა ჭუმბურიძემ, თბილისი, 2016 წელი, გვ.403-404.
თეიმურაზ ბატონიშვილი, ისტორია დაწყებითგან ივერიისა, ესე იგი გიორგიისა, რომელ არს სრულიად საქართველოჲსა, ქმნილი საქართველოს მეათცამეტის მეფის გიორგის ძის თეიმურაზისაგან, სანკტ-პეტერბურგი, 1848.
ხელნაწერი ეროვნულ არქივში შემოვიდა 1924 წელს დიმიტრი დეკანოზიშვილისაგან (თელავი).
ციტირება
საქართველოს ისტორია თეიმურაზ ბატონიშვილისა. ქართულ ხელნაწერთა აღწერილობა. საქართველოს ეროვნული არქივის ხელნაწერთა ფონდი. თბილისი, 2019. მოამზადეს: ლიკა აბრალავამ, ქეთევან ასათიანმა, თამარ გაბუნიამ, მაკა კირვალიძემ, ვერა შენგელიამ, მანანა ჭუმბურიძემ. http://manuscripts.archive.gov.ge/ka/handwriting/show/115 წვდომის თარიღი: