- შიფრი:
- 1446/112
- სახელწოდება:
- მეტაფიზიკა
- საუკუნე:
- XVIII
- დათარიღების საფუძველი:
-
პალეოგრაფიული ნიშნები.
- ფურცლების რაოდენობა:
- 115
- დაუწერელი ფურცლები:
- 2v-3v, 23v
- დამწერლობის სახეობა:
- ფორმა:
- მასალა:
- თემატიკა
- ყდა:
-
ტყავგადაკრული ტვიფრული ხის ყდა, ალაგ-ალაგ გადაქექილი.
- ზომები
-
ყდის:
214x168
ქაღალდის:
205x158
ტექსტის:
149x115
სისქე:
29
სტრიქონებს შორის მანძილი:
5
- არშიები
-
ზედა:
22
ქვედა:
36
მარცხენა:
31
მარჯვენა:
18
- სტრიქონების რაოდენობა:
- 20/23
- განკანონება/ჭვირნიშანი:
-
აქვს ჭვირნიშანი.
- აღრიცხვა:
-
გვერდობრივი და რვეულებრივი; გვერდობრივი აღრიცხვა აღნიშნულია ზედა არშიაზე არაბული ციფრებით; 66 და 67 გვერდი დანომვრისას გამოტოვებულია და 65 გვერდის შემდეგ მოდის 68 გვერდი (35v). გვ. 120-ის ნაცვლად წერია 102 (62r). გვ. 180-ის ნაცვლად, როგორც ჩანს, მექანიკური შეცდომის გამო - 130 და ნუმერაციაც გაგრძელებულია 130-დან ბოლომდე თანმიმდევრობით (92r-151v). ამ ნუმერაციით სულ არის 249 გვერდი. რვეულებრივი აღრიცხვა აღნიშნულია ქვედა არშიაზე არაბული ციფრებითა და რიცხვებით; სულ თვრამეტი რვეულია.
- განკვეთილობის ნიშნები:
-
- ხელნაწერის მდგომარეობა:
- ხელნაწერი ძირითადად კარგად არის შემონახული, ზოგან დალაქავებულია, რამდენიმე ფურცელზე მელანი გადასულია მეორე მხარეს და ტექსტის ადგილი გაყავისფრებულია (ფ. 35 და სხვა).
- დასაწყისი:
-
დაღათუ გულის მსიტყუჱლობენ რომელნიმე, ვითარმედ ყრმათამი სხოლათა შინა ჰაზნაურთა ჰსწავლათა მესწავლეთა არ სათანადო არს გარდამოცემად მეტაфსიკაჲ ... (4r).
სათაურ(ებ)ი:
-
ზედდადგინებანი მეტაფისიკაჲსანი. წინასიტყუაობა ბუნებისათჳს და თჳსებისა მეტაфსიკაჲსა. §1 (4r).
დასაწყისი:დაღათუ გულის მსიტყუჱლობენ რომელნიმე, ვითარმედ ყრმათამი სხოლათა შინა ჰაზნაურთა ჰსწავლათა მესწავლეთა არ სათანადო არს გარდამოცემად მეტაфსიკაჲ ... (4r).
ქვესათაურ(ებ)ი:
-
I პინაქსი მეტაფისიკისა (1r-2r).
- ზედდადგინებანი მეტაფსიკაჲსანი. წინასიტყუაობა ბუნებისათჳს და თჳსებისა მეტაфსიკაჲსა. §1 (4r-5v).
- ზედდადგინებანი ონტოლოღიისანი. წინასიტყუაობა. §7 (5v-5აv).
- თავი პირველი. პირველთათჳს დასაბამთა კაცობრივისა ცნობისათა. §9 (6r-8v).
- თავი მეორე. ზედმიწევნილებისათჳს არსისა და არაარსისა. §16 (9r-12v).
- თავი მესამე. არსებისათჳს. §27 (12v-15r).
- თავი მეოთხე. უსაზოგადოესთათჳს თჳსებათა არსისათა. §29 (15r-17r).
- თავი მეხუთე. იგივეობისათჳს და სხუაობათა. §37 (17r-20r).
- თავი მეექუსე. განსაზღურებულისათჳს და განუსაზღურებელისა. §43 (20v-23r).
- თავი მეშჳდე. ყოვლადისათჳს და კერძოთა. §47 (24r-25r).
- თავი მერუჱ. საჭიროჲსათჳს და შეხდომისა, ანუ შემთხუჱვითისა. §51 (25v-28r).
- თავი მეცხრე. კარგისათჳს და სამეტაфისიკოჲსა ჭეშმარიტებისა და სრულებისა. §57 (28r-35r).
- თავი მეათე. არსისათჳს შეზავებულისა. §73 (35v-42r).
- თავი მეათერთმეტე. მარტივისათჳს არსისა. §105 (42r-45r).
- თავი მეათორმეტე. არსებისათჳს და შემთხუჱვითისა. §110 (45v-48v).
- თავი მეათსამეტე. არსისათჳს დასრულებადისა და არა დასრულებადისა. §117 (49r-50v).
- თავი მეათოთმეტე (!). დასაბამთათჳს და მიზეზთა. §123 (50v-57v).
- თავი მეათხუთმეტე. ნიშანთათჳს და დანიშნულისა. §135 (57v-58v).
-
II მეტაფისიკისა ნაწილი მეორე. კოზმოლოღია საზოგადო
- თავი პირველი. კოზმოლოღიისათჳს საზოგადოდ. §. 139 (58v-59r).
- თავი მეორე. იდეაჲსათჳს სოფლისა. §140 (59v-66v).
- თავი მესამე. სხეულთათჳს. §153 (66v-68r).
- თავი მეოთხე. სჯულთათჳს მოძრაობისათა. §164 (68r-v).
- თავი მეხუთე. დასაბამთათჳს სხეულთასა. §166 (69r-v).
- თავი მეექუსე. ბუნებისათჳს და ზესთა ბუნებითისა, ესე იგი საკჳრუჱლებისა რლა სასწაულისა. §168 (69v-74v).
- თავი მეშჳდე. სრულებისათჳს სოფლისა. §173 (74v-75v).
-
III. მეტაფისიკა, ნაწილი მესამე. პნევმატოლოღიისა, პსიხოლოღიისა და ბუნებითისა ღმრთისმეტყუჱლებისა გარე შემცუჱლი
- თავი პირველი. სულისათჳს საზოგადოდ. §175 (76r-77r).
- თავი მეორე. პსიხისათჳს, ესე იგი სულისა კაცობრივისა, ანუ მშჳნვიერისა. §177 (77r-78v).
- თავი მესამე. ძალისათჳს ცნობისა და უდარესისა, ანუ უქუჱნაესისა კერძოჲსა მისისა, ვითარ იგი წოდებულ ჰყოფენ. §183 (79r-v).
- თავი მეოთხე. ძალისათჳს გრძნობისა. §184 (80r-81v).
- თავი მეხუთე. ძალისათჳს გამოხატჳსა. §187 (82r-87r).
- თავი მეექუსე. ჰხსენებისათჳს და აღხსენებისა. §194 (87r-88v).
- თავი მეშჳდე. ძალისათჳს ცნობისა და უკეთილშობილესი{ს}ათჳს, ესე იგი უზენაესისა კერძოჲსა და პირველად ძალისათჳს ყურადღებისა და განხილვისა. §199 (89r-90v).
- თავი მერუჱ. გულისხმისყოფისათჳს გნომისა და გონებისა. §203 (90v-97v).
- თავი მეცხრე. ძალისათჳს წადიერებისა, ანუ სურვილისა და უდარესისა ანუ უქუჱნაესისა კერძოჲსა მისისა. §218 (97v-103r).
- თავი მეათე. ვნებათათჳს. §232 (103r-120v).
- თავი მეათერთმეტე. წადილისათჳს გონიერებითისა ანუ ნებისა და თავისუფლებისა მისისა. §266 (120v-123v).
- თავი მეათორმეტე. ზიარებისათჳს სულისა სხეულისა თანა. §269 (124r-126v).
- თავი მეათსამმეტე. უკუდავებისათჳს პსიხისა (ესე იგი სულისა კაცობრივისა). §273 (127r-129v).
- თავი მეათოთხმეტე. მშვინვიერთათჳს უსიტყუთა. §277 (130r-133v).
-
IV. მეტ[ა]фისიკისა ნაწილი მეოთხე. ღმრთისმეტყუჱლება ბუნებითი.
- თავი პირველი. ყოფისათჳს ღმრთისა. §280 (134r-139r).
- თავი მეორე. არსებისათჳს და თჳსებისა ღმრთისა საზოგადოდ. §285 (139r-141r).
- თავი მესამე. საღმრთოჲსა გულისხმისყოფისათჳს. §288 (141v-142v).
- თავი მეოთხე. ნებისათჳს საღმრთოჲსა. §290 (142v-148v).
- თავი მეხუთე. საღმრთოთა მოქმედებათათჳს. §306 (149r-151v).
-
"იგავი: ნეტარ არს კაცი, რომელმან ჰპოვა სიბრძნეჲ,
და მოკუდავმან, რომელმან იხილა გონიერებაჲ;
ესე უმჯობეს არს მოსაგებელად,
ვიდრე ოქროჲ და ვეცხლი საუნჯისა,
უპატიოსნეს ძვირფასისა ანთრაკის" (მხედრული, 152r-ის ბოლოს გადამწერისავე ხელით).
ცენტრალური სახელმწიფო საისტორიო არქივი, ქართულ ხელნაწერთა აღწერილობა, შედგენილი პროფ. ს. კაკაბაძის და პ. გაგოშიძის მიერ აკად. კ. კეკელიძის რედაქციით, ტომი I, თბილისი, 1949, გვ. 116-117.
ქართულ ხელნაწერთა აღწერილობა, საქართველოს ეროვნული არქივის ხელნაწერთა ფონდი, შეადგინეს და დასაბეჭდად მოამზადეს ლიკა აბრალავამ, ქეთევან ასათიანმა, თამარ გაბუნიამ, მაკა კირვალიძემ, ვერა შენგელიამ, მანანა ჭუმბურიძემ, თბილისი, 2018, გვ.74-77.
ხელნაწერი ეროვნულ არქივში შემოსულია 1924 წელს ლაზარევის აღმოსავლურ ენათა ინსტიტუტიდან (მოსკოვი).
ციტირება
მეტაფიზიკა. ქართულ ხელნაწერთა აღწერილობა. საქართველოს ეროვნული არქივის ხელნაწერთა ფონდი. თბილისი, 2019. მოამზადეს: ლიკა აბრალავამ, ქეთევან ასათიანმა, თამარ გაბუნიამ, მაკა კირვალიძემ, ვერა შენგელიამ, მანანა ჭუმბურიძემ. http://manuscripts.archive.gov.ge/ka/handwriting/show/134 წვდომის თარიღი: