1. "De présent ouvrage en l’original autographe de l’histoire et de déscription de la Géorgie par Wakhoucht, fils naturel du roi Wakhtang VI, venu en Russie en 1724 (v. Bulletin scientifique IV, 329 et suiv., les preuves sur lesquelles se fonda l’opinion de son authenticité). 

1. Des mains de l’auteur il passa dans celles d’un de les parents, le prince Dimitri Bagration, mort je crois à Moscou trente ou quarante ans et dont le nom se trouve sur les gandes du commencement.

2. Sefut ensuite cedéá la reine Anna d’Imereth, morte en 1836, enterrée á Moscou dans l’eglise du Donskoi monastir.

3. Detzarévitch Constantiné, fils de la précedente, encore vivant á Moscou, en hérita ensuite et le céda â l’académie au mois décembre 1838.

Des copis en sont nombreuses et plus ou moins differentes les unes des autres non seulementpour l’orhtographe, mais à cause des additions qui y ont été faites (v. la copie du Musée asiatique écrite par Simon Tabidzé). Mais il e est une, la plus authentique de toutes, faite par ordre de la reine Anna elle-même en … Cette copie, qui n’est pas tout à fait compléte, se trouve également an Musée asiatique.

Enfin il n’existe qu’une copie authentique des cartes, faite à lamême époque sur les origonaux, qui fut acquité en 1838 par l’Académie. 22 février 1839. Brosset” (1r, თავფურცელი, მარი ბროსეს ავტოგრაფი). 

(თარგმანი: წინამდებარე ნაშრომი არის ვახუშტის ავტოგრაფი საქართველოს ისტორიისა და აღწერისა. იგი იყო ვახტანგ VI-ის უკანონო შვილი, რომელიც იმყოფებოდა რუსეთში 1724 წელს (იხ. სამეცნიერო კრებული, IV, 329 და შემდგომი. მტკიცებულებები, რომლებიც საფუძვლად დაედო მოსაზრებას მისი ავთენტურობის შესახებ): 1. ავტორისგან ის გადადის მისი ერთ-ერთი ნათესავის, თავად დიმიტრი ბაგრატიონის კუთვნილებაში, რომელიც ვგონებ მოსკოვში გარდაიცვალა ოცდაათი თუ ორმოცი წლის წინ და რომლის სახელი ნახსენებია ნაშრომის თავფურცელში. 2. შემდეგ მისი მესაკუთრე ხდება იმერეთის დედოფალი ანა, რომელიც გარდაიცვალა 1836 წელს და დაკრძალულია მოსკოვში, დონის მონასტრის ეკლესიაში. 3. შემდგომში მისი მესაკუთრე ხდება ახლაც მოსკოვში მცხოვრები დედოფლის ვაჟი, უფლისწული კონსტანტინე, რომელმაც ნაშრომი 1838 წლის დეკემბერში აკადემიას გადასცა. 

არსებობს მრავალი განსხვავებული ასლი (არა მარტო მართლწერის თვალსაზრისით, არამედ მრავალი მინაწერის გამო; იხ. სააზიო მუზეუმში დაცული სიმონ ტაბიძის მიერ შესრულებული ასლი); მათ შორის არსებობს ერთი შედარებით სრულყოფილი ასლი, შესრულებული დედოფალი ანას ბრძანებით ... წელს; ეს არასრული ასლიც ინახება აზიურ მუზეუმში.

და ბოლოს, არსებობს იმავე პერიოდში ორიგინალების მიხედვით შესრულებული რუკების ერთადერთი ავთენტური ასლი, რომელიც აკადემიამ 1838 წელს შეიძინა (22 თებერვალი 1839, მ. ბროსე).

ბროსე მარი

"კნიაზ დიმიტრი ბაგრატოვანისა არის ეს „ქართლის ცხოვრება“ 1783 წლიდამ (4v, მხედრული, სხვა ხელით).

ხელნაწერში რამდენიმე რუსული მინაწერია (36r, 38r).

„В сей рукописи 4 листа и 373 страницы. СПБ., 15-28, IX. 01“ (ხელმოწერა), 169v

ხელნაწერის თავფურცელსა და 168r-ზე დართულია სააზიო მუზეუმის ბეჭედი ორთავიანი არწივის გამოსახულებითა და შემდეგი წარწერით: „Печать Азиатского музея 1818 г“.

ხელნაწერი ვახუშტი ბატონიშვილის ავტოგრაფული ნუსხაა.

ხელნაწერის ძირითადი ნაწილი ვახუშტიმ დაასრულა 1745 წელს (6v), კინკლოსი დაასრულა 1755 წელს (166v); 1789 წლიდან გარკვეული პერიოდი ხელნაწერის მფლობელია დიმიტრი ბაგრატიონი (4v), შემდეგ კი - იმერეთის დედოფალი ანა. ანა დედოფლის გარდაცვალების შემდეგ მისმა მემკვიდრემ, კონსტანტინე ბატონიშვილმა, ვახუშტის ნაშრომები რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიას გადასცა.

2013 წელს ხელნაწერი შევიდა UNESCO-ს მსოფლიო მეხსიერების რეესტრში.

თავფურცელზე დართული აქვს მხედრული ანბანი, ნაბეჭდი (1r).

XIX საუკუნის დასაწყისში ხელნაწერისთვის სააზიო მუზეუმში დაუმატებიათ ლურჯი ფერის ორი ფურცელი მინაწერით: „Mss. Georg. N2, a, ex, Museo asiatico academiae imp. Scient. Petropol“ (2r).

ხელნაწერში ჩანს ავტორის რედაქტორული მუშაობის კვალი: ადრინდელ ნაწერზე დაწებებული ქაღალდი ჩასწორებული ტექსტებით, გადაშლილი და თავიდან შეტანილი ცალკეული სიტყვები თუ წინადადებები, შენიშვნები, ჩამატებები (41v, 42r, 43r, 45v, 46r …).

დიმიტრი ბაგრატიონის გარდაცვალების შემდეგ ხელნაწერი იმერეთის ყოფილი დედოფლის - ანას - საკუთრება გახდა. 1810 წელს ანა დედოფალი საქართველოდან რუსეთში გაემგზავრა. მისი დაკვეთით ხელნაწერი გადაუწერია ოსე გაბაშვილს 1826 წელს. ანა დედოფლის გარდაცვალების შემდეგ მისმა შვილმა - კონსტანტინე ბატონიშვილმა - „აღწერის“ დედანიც და პირიც გადასცა რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიას. მცირე ხნით ადრე მისგანვე შეიძინა აკადემიამ ვახუშტის 1745 წლის რუკების ასლები, რომლებიც ანა დედოფლისავე ბრძანებით გადაიღო მაია ჩიქოვანმა (გამოც. ვახუშტი ბაგრატიონი, საქართველოს გეოგრაფია, გვ. 221. იხ. ბიბლიოგრაფია).

Description Géographique de la Géorgie par le Tsarévitch Wakhoucht publiée ďaprès ĽOriginal Autographe par M. Brosset S.Pétersbourg, 1842.

ბატონიშვილი ვახუშტი, საქართველოს გეოგრაფია, დაიბეჭდა ვახუშტი ბატონიშვილის ხელნაწერ დედნით, რედაქცია მ. გ. ჯანაშვილისა, თფილისი, 1904.

ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა (საქართველოს გეოგრაფია), თ. ლომოურის და ნ. ბერძენიშვილის რედაქციით, თბილისი, 1941.

ცენტრალური სახელმწიფო საისტორიო არქივი, ქართულ ხელნაწერთა კოლექციის აღწერილობა, შედგენილია პროფ. ს. კაკაბაძის და პ. გაგოშიძის მიერ აკად. კ. კეკელიძის რედაქციით, ტომი I, თბილისი, 1949, გვ. 100-101.

ვახუშტი ბაგრატიონი, საქართველოს გეოგრაფია, თბილისი, 1997.

UNESCO-ს მსოფლიო მეხსიერების რეესტრი, საქართველოს ეროვნულ არქივში დაცული ხელნაწერები, თბილისი, 2018, გვ. 54-73.

ქართული ხელნაწერები და ისტორიული საბუთები, რედაქტორ-შემდგენელი ქეთევან ასათიანი, თბილისი, 2023.

ქართულ ხელნაწერთა აღწერილობა, საქართველოს ეროვნული არქივის ხელნაწერთა ფონდი, შეადგინეს და დასაბეჭდად მოამზადეს ლიკა აბრალავამ, ქეთევან ასათიანმა, თამარ გაბუნიამ, მაკა კირვალიძემ, ვერა შენგელიამ, მანანა ჭუმბურიძემ, თბილისი, 2018 წელი, გვ.22-27.

ხელნაწერი ეროვნულ არქივში შესულია 1925 წელს ლენინგრადის (დღეს პეტერბურგის) სალტიკოვ-შჩედრინის საჯარო ბიბლიოთეკიდან.